ضرورت داشتن سطح بندی و سرفصل دروس در آموزش هدفمند و آکادمیک بر هیچ کس پوشیده نیست؛ اما، به منظور ایجاد آشنایی بیشتر در مخاطبین و درک بهتر اهمیت وجود سرفصل منظم دروس و اعمال سطح بندی در مبحث آموزش، نمونه­ هایی از روش­های استاندارد سطح بندی و کلاس بندی در آموزش موسیقی را ارایه می­ نماییم.

داشتن سرفصل مدون و استاندارد در آموزش موسیقی می­تواند دارای سه کارکرد اساسی باشد:

• همانند یک قرارداد محکم میان هنرآموز و هنرجو عمل می­کند.
• یک روش ثبت دایمی و مشخص است.
• وسیله­ای بسیار مناسب برای آموزش است.[1]

روش ABRSM

از نمونه ­های بسیار موفق و جهانی شده سرفصل آموزشی و سطح بندی در آموزش می­توان به روش ABRSM اشاره نمود که در همکاری با Royal School of Music در شهر لندن تدوین گردیده است. این روش دارای 125 سال سابقه است و تا کنون بیش از 600000 هنرجو از 90 کشور پیرو این متد آموزشی بوده و در آزمون­های این مؤسسه شرکت نموده ­اند. مطالب آورده شده در ادامه این بخش برگرفته از تارنمای رسمی این مؤسسه می­باشد.

آموزش سطح بندی شده و برگزاری آزمون­های مدون برای پرورش نوازندگانی در سطح جهانی برنامه­ ریزی شده است. برای این کار هنرجویان احتیاج دارند تا مهارت­ های درهم تنیده­ ای را در اجرای قطعات، تکنیک نوازندگی، نت­ خوانی، شنوایی، تفسیر موسیقی و همچنین دانش موسیقایی، فهم عمیق مطالب و خلاقیت لازم دارا باشند.

استفاده از آزمون­ های سطح بندی شده برای انگیزه دادن به هنرجویان در هر سن و سال و در سطوح مختلف طراحی شده اند. این آزمون­ها در هشت سطح تدوین شده و شامل موارد ذیل می­شود:

• داشتن اهداف پیشرفته برای دست­ یافتن.
• تشخیص این مطلب برای هنرجو که در هر سطح چه دستاوردی خواهد داشت.
• الزامات سرفصل دروس که به دقت در طراحی مورد نظر قرار گرفته اند.
• ارزیابی تک به تک مهارت­ها توسط متخصص دارای تبحر.
• مشخص کردن میزان و روند رشد یک هنرجو.

مواردی که در هر آزمون مورد امتحان قرار می­گیرد عبارتند ازمهارت در اجرای قطعات، مهارت تکنیکی در اجرای گام ­ها و آرپژها، نت شناسی در قالب دشیورنوازی[2]، مهارت­های شنوایی[3] و درک موسیقی از طریق آزمون­های کنترل شنوایی.

روش Royal Irish Academy of Music

این مؤسسه قدیمی­ ترین مرجع آموزش موسیقی در کشور ایرلند است و در وبگاه رسمی خود سطح بندی آموزش موسیقی را به این شرح عنوان می ­نماید:

هدف از سطح بندی و برگزاری آزمون سطح بندی ایجاد فرصت برای داوطلبان است که ارزیابی متوازنی از پیشرفت آن ­ها انجام شود تا نقاط قوت و ضعف شان برجسته شده و با برنامه­ ریزی متناسب با هر شخص، آموزش حاصلی سازنده داشته باشد.

برای آن ­هایی که نمی­خواهند در آزمون­ها شرکت کنند استفاده از سطح ­بندی و سرفصل دروس می­تواند برای مشخص کردن میزان پیشرفت مفید باشد و راهنمای خوبی برای هنرآموز و هنرجو در جهت ایجاد پیشرفت متوازن و تدریجی هم در تکنیک­ های نوازندگی و هم مهارت های موسیقایی باشد.

** باید بدانید که هیچ راه میانبری برای پیشرفت وجود ندارد. تمرین مداوم و با برنامه ریزی متناسب تنها راه رسیدن به پیشرفت با ثبات و ایجاد اعتماد به نفس در هرشخص پیر یا جوان می­باشد **

سرفصل دروس و آزمون­های طراحی شده در این مؤسسه در دوازده سطح تدوین گردیده­ اند.

به دلیل تعدد روش ­های تدوین و سطح­ بندی آموزش از ارایه مثال­ های بیشتر خودداری می­ نماییم.

در مجموعه ارایه شده تلاش بر این است تا در راستای بهینه سازی و هدفمند نمودن آموزش موسیقی نسبت به سطح­­ بندی و آموزش آکادمیک موسیقی اقدام و به همین دلیل پس از انجام مطالعات گسترده در حال حاضر در کلاس­های آموزش از متد آموزشی تدوین شده توسط Royal Conservatory of Music (RCM) با بیش از 130 سال سابقه آموزش در همه سطوح استفاده نماید که در قالب عنوان “برنامه توسعه موسیقی رویال کنسرواتوار[4]” در دسترس قرار گرفته است.

این متد علاوه بر داشتن محسنات سایر روش ­های ذکر شده نسبت به آن­ها دارای مزیت­ هایی است که می­ توان به شکل زیر عنوان نمود:

• در ابتدا باید در نظر داشت که هنرجوی تحت آموزش در کشور ایران در حال تربیت است؛ لذا استاندارد انتخاب شده باید تا حد امکان به اتودها، قطعات و کتاب­های مورد استفاده در ایران نزدیک باشد تا هنرجو در هر زمان بتواند خود را از نظر تکنیکی و قدرت نوازندگی با سایر نوازندگانی که با روش­های دیگر آموزش دیده­ اند مقایسه نموده و میزان پیشرفت خود را دقیق ­تر ارزیابی نماید. همچنین در صورت اضطرار اگر هنرجو ناچار به تعویض محل زندگی و آموزش خود باشد، بتواند سطح آموزشی خود را که براساس قطعات و اتودهای آشنا برای سایر مربیان می­باشد، بیان نموده و از ایجاد هرگونه سردرگمی و اختلال در مسیر پیشرفت او جلوگیری شود. این مزیت امکان شرکت هنرجویان در جشنواره ­ها را نیز تسهیل می­نماید.
• سرفصل ارایه شده توسط این رویال کنسرواتوار در دوازده سطح انجام شده که به نسبت تقسیم ­بندی­ های هشت­گانه دیگر مؤسسات به دلیل نزدیک­تر بودن سطوح به یکدیگر، انتقال هنرجو از هر سطح و به سطح دیگر با کمترین میزان سردرگمی و ارایه مطالب جدید صورت می­پذیرد و این نکته برای آموزش در شرایطی که هنرجویان به ندرت موسیقی را به عنوان حرفه اصلی خود انتخاب می­ نمایند و در کنار آموزش موسیقی فعالیت ­های گسترده دیگری نیز دارند، بسیار مفید بوده و از تحت فشار قرار دادن هنرجوها و ایجاد سردرگمی و دشواری زیاد خودداری می­شود.
• منابع مورد استفاده در سرفصل دروس بسیار متنوع بوده و مانند سایر مؤسسات به کتب چاپ شده در آن مؤسسه محدود نمی­گردد، از این رو امکان دسترسی به منابع برای ایرانیان که عمدتاً توان و یا امکان خریداری اصل کتب به ویژه از مراجع و فروشگاه های بین المللی را ندارند، بسیار مناسب است.
• رپرتوار (مجموعه قطعاتی که توسط یک نوازنده انتخاب و اجرا می­شود) ارایه شده در این روش بسیار گسترده بوده و در هر سطح، دوره­های مختلف موسیقایی را شامل می­شود. علاوه بر این روش مناسب تقسیم ­بندی قطعات که در هر سطح در حداقل سه دسته متفاوت انجام می­شود طیف گسترده­ای از انتخاب­ ها را پیش روی مربی و هنرجو قرار می­دهد تا بسته به توان و سلیقه هنرجو امکان انتخاب وجود داشته باشد و همچنین در بالابردن سطح سلیقه هنرجو و شناخت آهنگسازان و ژانرهای [5]متفاوت موسیقایی بسیار مؤثر باشد.

موارد بسیار دیگری نیز وجود دارد که شاید نیاز چندانی به مطرح کردن آن­ها نباشد.

با آرزوی موفقیت و سربلندی شما عزیزان در مراحل آموزش و امید به این که بتوانیم به استانداردهای جهانی در آموزش موسیقی نزدیک­ تر شویم.

امید آزادگان

[1]  برگرفته از مقاله چاپ شده توسط EBSCO Publishing شماره 50 جلد دوم صفحات 55 تا 61

[2] Sight reading

[3] Aural Skills

[4] Royal Conservatory Music Development Program

[5] Music Literacy